Miło nam poinformować, że GLEBĄ ROKU 2025 Polskiego Towarzystwa Gleboznawczego została Gleba Bielicowa!!!🥳🥳🎈🎈🎈

Poniżej kilka słów o naszej Glebie Roku 2025!

Gleby bielicowe tworzą się w efekcie procesu bielicowania, w warunkach klimatu wilgotnego, umożliwiającego przynajmniej okresowe przesiąkanie wody opadowej lub roztopowej w głąb profilu glebowego. Woda przenika w pierwszej kolejności przez warstwę silnie kwaśnej ektopróchnicy, skąd wymywa mobilne związki organiczne (drobno- i wielkocząsteczkowe kwasy organiczne, związki humusowe itd.) o dużej zdolności kompleksowania jonów metali.

W efekcie perkolacji wody wzbogaconej w aktywne związki organiczne kompleksowaniu oraz wymywaniu ulegają glin, żelazo i mangan, ale też wapń, magnez i inne pierwiastki. Wobec ubytku kationów dwu- i trójwartościowych, dyspersji i wymyciu ulegają też związki humusowe w mineralnym poziomie próchnicznym. Wówczas przemieszczać się może również zdyspergowana krzemionka. Górne mineralne poziomy eluwialne (AE i Es) nabierają jasnoszarego, kremowego aż do białawego zabarwienia pochodzącego od pozostających in situ ziaren kwarcu i skaleni pozbawionych próchnicznych otoczek.

Uruchomione kompleksy organiczno-metaliczne ulegają wytrąceniu na pewnej głębokości, czego główną przyczyną jest rosnące nasycenie roztworu glebowego jonami żelaza i kationów dwuwartościowych, rosnące stężenie (zagęszczenie) związków humusowych oraz malejąca ilość infiltrującej wody.

Tworzy się poziom iluwialny, w którym mogą wyodrębnić się trzy podpoziomy (od góry): ciemnobrunatny lub nawet czarny podpoziom, w którym dominują akumulacja związków próchnicznych (Bh), rdzawobrunatny podpoziom wzbogacony w związki próchniczne, żelazo i glin (Bhs) oraz rdzawy podpoziom naj-słabiej wzbogacony w związki próchniczne, ale nadal istotnie wzbogacony w glin i żelazo (Bs).

Głębokość zbielicowania gleby waha się od kilku do kilkudziesięciu centymetrów, w zależności od czasu trwania procesu, lokalnych warunków klimatycznych i roślinności oraz rodzaju materiału macierzystego.

Mofrologicznym efektem procesu bielicowania jest następująca sekwencja poziomów genetycznych: poziom organiczny (ektopróchnica) – w przypadku próchnicy mor z podpoziomami Ol-Of-Oh, pod nim powierzchniowy mineralny poziom próchniczny (A lub AE) lub od razu eluwialny poziom bielicowy (Es), oraz występujący pod nimi poziom iluwialny z podpoziomami Bh-Bhs-Bs (w najbardziej typowym układzie) i skała macierzysta (C).

Proporcje miąższości poziomów eluwialnych i iluwialnych mogą być bardzo zróżnicowane, szczególnie w przypadku bocznego ruchu roztworów glebowych na stoku („bocznego bielicowania”). Na głębokość zbielicowania oraz formowania poziomu iluwialnego mogą mieć także wpływ nieciągłości litologiczne.

Do identyfikacji gleb bielicoziemnych kluczowe znaczenie ma poziom diagnostyczny spodik (Bh/Bhs/Bs), rozpoczynający się nie głębiej niż 100 cm od powierzchni gleby, a w profilach typowych gleb bielicowych występuje również poziom albik (Es). Poziom albik łatwo ulega zatarciu w efekcie orki, upraw leśnych, wiatrowałów (wykroty), a także mieszania gleby przez zwierzęta leśne. W górskich glebach rumoszowych (w materiale gruboszkieletowym) poziom spodik zaczyna się na głębokości nie większej niż 75 cm. Wiele gleb bielicoziemnych posiada właściwości gruntowo-glejowe, a w górach – właściwości opadowo-glejowe.

W warunkach nadmiernego uwilgotnienia może występować poziom organiczny histik lub murszik, a w glebach z prawidłowym uwilgotnieniem dość częsty jest poziom ściółkowy folik. W obrębie poziomu spodik, przy dużym zaawansowaniu procesu bielicowania, może tworzyć się zbity i nieprzepuszczalny orsztyn, a w specyficznych warunkach wilgotnościowych – cienka, ale nieprzepuszczalna dla wody i korzeni warstewka żelazista placik.

Gleby bielicoziemne powstają przede wszystkim z utworów bardzo ubogich we frakcję iłową i pyłową, to jest piasków eolicznych i fluwioglacjalnych (krótkiego i dalekiego transportu), rzadziej piasków zwałowych, w górach – piasków z wietrzenia piaskowców i kwarcytów. W warunkach górskiego klimatu, szczególnie sprzyjającego bielicowaniu, materiałem macierzystym gleb bielicoziemnych są również gliniaste i pyłowo-gliniaste zwietrzeliny granitów, gnejsów, łupków metamorficznych, riolitów i innych skał, a także warstwowane pokrywy stokowe.

Gleby bielicoziemne odznaczają się silnym zakwaszeniem, niską lub bardzo niską zasobnością w kationy zasadowe oraz niskim wysyceniem nimi kompleksu sorpcyjnego, przynajmniej w górnej i środkowej części profilu. Dominujące piaskowe uziarnienie nie zapewnia odpowiedniej retencji wody, co w połączeniu z niewielką zasobnością w kationy zasadowe czyni gleby bielicoziemne jednymi z najmniej wartościowych dla rolnictwa. Gleby bielicoziemne tworzą się pod drzewostanami iglastymi lub mieszanymi z przewagą sosny lub świerka, rzadziej modrzewia lub jodły, a w strefie subalpejskiej także pod zaroślami kosodrzewiny, które determinują tworzenie się próchnicy mor lub modermor mającej kluczowe znaczenie dla bielicowania. Na glebach bielicoziemnych typowo wyróżnia się dystroficzne siedliska borowe, rzadziej oligotroficzne siedliska borów mieszanych. Tylko przy płytkim podścieleniu glinami polodowcowymi lub wietrzeniowymi mogą tworzyć się mezotroficzne siedliska lasów mieszanych.

Umiarkowanie wilgotny klimat oraz częste występowanie piasków fluwioglacjalnych i eolicznych pokrytych borami sosnowymi i mieszanymi sprzyjają procesowi bielicowania, toteż gleby bielicoziemne są dość rozpowszechnione w Polsce niżowej, szczególnie na obszarach sandrowych. Na wyżynach gleby te występują relatywnie rzadziej, natomiast należą do ważniejszych gleb w wyższych partiach Sudetów (Karkonosze, Góry Izerskie, Masyw Śnieżnika i Góry Stołowe), a w Karpatach występują przede wszystkim w Tatrach i w masywie Babiej Góry.

Gleby bielicoziemne nie mają w Polsce znaczenia rolniczego, występują niemal wyłącznie pod lasami, a w strefie subalpejskiej również pod zaroślami kosodrzewiny i górskimi murawami oraz borówczyskami bażynowymi.

(fragment Systematyki Gleb Polski, 2019)